Πανδημίες: μια μακρόβια ιστορία

Οι ιοί και οι πανδημίες που ενίοτε προκαλούν, ταλανίζουν τον άνθρωπο από τη στιγμή που έπαψε να είναι κυνηγός-συλλέκτης και δημιούργησε πριν από 12.000 χρόνια γεωργικές κοινωνίες βασισμένες στην καλλιέργεια φυτών και την εξημέρωση ζώων. Όσο η συνάθροιση ήταν μεγαλύτερη τόσο το ανθρώπινο είδος γινόταν πιο ευάλωτο στην εξάπλωση μεταδιδόμενων νοσημάτων. Το εμπόριο, ως εξελικτική απόρροια, διεύρυνε τους οικονομικούς πόρους όπως και τις συναναστροφές με νέους λαούς σε απόμακρες χώρες και ηπείρους.

Λίστα με τις μεγαλύτερες πανδημίες που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα

Παρακάτω ακολουθεί η λίστα με τις μεγαλύτερες πανδημίες που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα.

Πανώλη του Αντωνίνου (165-180 μ.Χ.)

Η Πανώλη του Αντωνίνου εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας του Μάρκου Αυρήλιου και αυτή του γιου του Κόμμοδου. Πιστεύεται ότι για την πανδημία ευθύνεται η ευλογιά ή η ιλαρά και τα θύματα ανήλθαν σε 5 εκατομμύρια. Στην εξάπλωσή της συνέβαλε το γεγονός ότι η Ρωμη βρισκόταν σε πόλεμο σε δύο μέτωπα: με την Παρθική αυτοκρατορία στη Μεσοποταμία από την οποία εξαπλώθηκε ο ιός και με τους Μαρκομάννους (γερμανικό φύλο) στη βορειοανατολική Ιταλία.

Πιστεύεται ότι η Πανώλη του Αντωνίνου καταβαράθρωσε ανεπανόρθωτα τις κοινωνικές δομές της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, και οδήγησε στην πτώση της (στη Δύση) τον 5ο αιώνα. Επίσης, καταγράφεται αύξηση των πολιτών που βρίσκουν καταφύγιο στη θρησκεία, κάτι που εξηγεί την εδραίωση του Χριστιανισμού.

Πανώλη του Ιουστινιανού (541-542)

Ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη εμφάνιση της Βουβωνικής πανώλης και αφάνισε 30-50 εκατομμύρια ανθρώπους. Το πρώτο κρούσμα σημειώνεται στην Αίγυπτο, στο λιμάνι Πηλούσιο, γοργά εξαπλώθηκε σε όλα τα παράλια της Μεσογείου και προσέβαλε όλη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η πανώλη μεταδόθηκε στον άνθρωπο από μολυσμένα ποντίκια και ψύλλους.

Η πανδημία αυτή είχε τρομακτικό αντίκτυπο στην οικονομία του Βυζαντίου. Δημογραφικά καταρχήν, στην Κωνσταντινούπολη μόνο πεθαίνουν 10.000 άτομα τη μέρα. Μετά το πέρας της πανδημίας η πόλη έχασε το 40% των κατοίκων της. Αυτό το γεγονός σήμαινε μείωση στρατιωτικού προσωπικού και ως εκ τούτου μεγαλύτερη δυσκολία στην υπεράσπιση εδαφών. Επίσης επέφερε τη μείωση των εσόδων. Λιγότεροι πολίτες, λιγότεροι φόροι για είσπραξη, λιγότερα έσοδα.

Οι βλέψεις του Ιουστινιανού να επανενώσει τα διαιρεμένα κομμάτια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε Δύση και Ανατολή έπεσαν στο κενό. Η λαίλαπα της πανδημίας αυτής ήταν η απαρχή των Σκοτεινών Χρόνων, του Μεσαίωνα.

Η δεισιδαιμονία που επικράτησε εκείνη την περίοδο αποτυπώνεται στο παραλήρημα του ιστορικού Προκόπιου. Ο Προκόπιος είχε εντοπίσει την προέλευση της πανδημίας, που μεταφέρθηκε μέσω του εμπορίου από την Κίνα στην Ινδία και εν τέλει στην Αίγυπτο και την Ευρώπη. Συνειδητά όμως απέκρυψε την αλήθεια και κατηγόρησε τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό ότι προκάλεσε την οργή του Θεού.

Ευλογιά στην Ιαπωνία (735-737)

Υπολογίζεται ότι εξόντωσε το 1/3 του πληθυσμού της Ιαπωνίας, πάνω από 1 εκατομμύριο, και μεταδόθηκε από ποντίκια και ψύλλους. Μέχρι το 1206 εκδηλώθηκαν άλλες 28 επιδημίες ευλογιάς στην Ιαπωνία.

Σήμερα ο ιός της ευλογιάς έχει εξαλειφθεί. Φυλάσσεται κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας σε δύο μόνο μέρη στον κόσμο. Το ένα βρίσκεται στο εργαστήριο Center for Disease Control στην Ατλάντα των Η.Π.Α. και το δεύτερο στο εργαστήριο Research Institute of Viral Preparations στο Νοβοσιμπίρσκ στη Ρωσία.

Μαύρη Πανώλη ή Μαύρος Θάνατος (1347-1351)

Η Μαύρη Πανώλη κατέχει την πρωτιά στη λίστα με τα θύματα από πανδημίες. Άφησε πίσω της εκατόμβη νεκρών, 200 εκατομμύρια παγκοσμίως. Η Ευρώπη έχασε 30-50% του πληθυσμού της, 25 εκατομμύρια.

Η πανώλη εκδηλώθηκε αρχικά στα ποντίκια, μεταδόθηκε στους ψύλλους και από αυτούς στον άνθρωπο. Τα πρώτα κρούσματα σημειώνονται στην Ασία. Ο στρατός του Τάταρου Djanibek Khan που πολιορκούσε το υπό Γενοβέζικη κυριαρχία λιμάνι της Κάφα στην Κριμαία, είχε αποδεκατιστεί από την πανώλη. Στην προσπάθειά του να κερδίσει τη μάχη διέταξε να εκτοξευθούν με καταπέλτη μολυσμένα πτώματα μέσα στο οχυρό. Η πανώλη εξαπλώθηκε στους αμυνόμενους και μεταφέρθηκε μέσω εμπόρων στην Ιταλία. Η πρώτη μετάδοση έγινε στη Σικελία και αστραπιαία σε ολόκληρη την ενδοχώρα. Ακολούθησε η εξάπλωση σε βόρεια Αφρική, Ισπανία, Γαλλία, Αυστρία, Ουγγαρία, Ελβετία, Γερμανία, Ολλανδία, Αγγλία, Σκανδιναβία.

Η πανδημία είχε μεγάλο αντίκτυπο σε γεωπολιτικό επίπεδο. Οδήγησε στην προσωρινή παύση εμπόλεμων διενέξεων, έπληξε το εμπόριο και εξάντλησε οικονομικά πολλούς γεωκτήμονες αφού μειώθηκε το εργατικό δυναμικό που καλλιεργούσε τα χωράφια τους. Για ακόμη μια φορά η δεισιδαιμονία επικράτησε, και ως επακόλουθο Εβραίοι διώχθηκαν και θανατώθηκαν στην πυρά αφού κατηγορήθηκαν ότι ευθύνονται για τη διασπορά της πανδημίας.

Ιστορικοί και ερευνητές επισημαίνουν ότι η καταστροφή που επέφερε η Μαύρη Πανώλη προκάλεσε στον κόσμο μια αφύπνιση. Ο τρόμος και η ανασφάλεια, σταδιακά, και χάρις στις ιατρικές ανακαλύψεις εξελίχθηκαν σε ελπίδα για το μέλλον ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στην ιατρική και την ορθολογική προσέγγιση της πανδημίας. Η Μαύρη Πανώλη του Μεσαίωνα οδήγησε στην περίοδο της Αναγέννησης τον 14ο και 15ο αιώνα.

Η πρώτη αποτελεσματική και επιστημονικά ορθή πρακτική για τον περιορισμό μιας πανδημίας έγινε τον 14ο αιώνα στη Βενετία, όπου επιβλήθηκε για πρώτη φορά καραντίνα. Όλα τα πλοία που μετέφεραν εμπορεύματα από λιμάνια που είχε εκδηλωθεί ένας ιός, έπρεπε να μείνουν αγκυροβολημένα για σαράντα ημέρες, εξού και ο όρος (quaranta giorni: μτφ. σαράντα ημέρες).

(η συνέχεια στην επόμενη σελίδα)

1 σχόλιο

Αφήστε μια απάντηση

Please enter your comment!
Please enter your name here