Η νοημοσύνη των φυτών: συνειδητότητα ή αυτοματισμός;

Ο ιδιωτισμός “έμεινε φυτό” χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει έναν ασθενή που βρίσκεται σε κώμα. Πρόκειται για έναν ιδιότυπο “φυτομορφισμό” όπου αποδίδονται στον άνθρωπο χαρακτηριστικά άψυχων και αφυών οργανισμών, αυτά των φυτών.

Ο ασθενής σε κώμα είναι ακόμα ζωντανός, αλλά ο εγκέφαλός του υπολειτουργεί. Δεν μπορεί να κινηθεί, χάνει τις ανώτερες πνευματικές του λειτουργίες και δεν ανταποκρίνεται σε εξωτερικούς ερεθισμούς από το περιβάλλον του. Ωστόσο ο εγκέφαλος διατηρεί τις μη γνωσιακές λειτουργίες. Κοιμάται, ενώ η αναπνοή και το κυκλοφορικό του σύστημα λειτουργούν στις περισσότερες των περιπτώσεων φυσιολογικά.

Αυτές πιστεύεται ότι είναι και οι λειτουργίες των φυτών. Είναι όμως επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι βασίζονται στον αυτοματισμό και ότι δεν διαθέτουν ίχνος νοημοσύνης/ευφυΐας;

Νεότερες μελέτες και πειράματα από καταξιωμένους επιστήμονες στο χώρο της βιολογίας μαρτυρούν το αντίθετο.


Ορισμός ευφυΐας/νοημοσύνης

Οι επιστήμονες Shane Legg και Marcus Hutter (1), που ερευνούν την τεχνητή νοημοσύνη, συγκέντρωσαν 70 διαφορετικούς ορισμούς της ευφυΐας και τους συνόψισαν ως εξής:

Η ευφυΐα ενός ατόμου/οργανισμού προϋποθέτει:

  1. την αντίδραση και προσαρμογή στα ερεθίσματα από το περιβάλλον του
  2. την επίτευξη στόχων στην προσπάθεια να καλυτερεύσει τη διαβίωση/επιβίωσή του
  3. την ικανότητα να μεταβάλλει τους στόχους του ενόσω μεταβάλλεται και το περιβάλλον του

Σύμφωνα με τους καθηγητές John McNamara και Alasdair Houston (2), τα φυτά πληρούν όλες τις παραπάνω προϋποθέσεις. (α) Αντιδρούν στις συνθήκες του περιβάλλοντός τους ώστε να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. (β) Έχοντας ως στόχο τη διαιώνισή τους, επιβιώνουν όσα παράγουν περισσότερους και καλύτερης ποιότητας σπόρους. (γ) Τέλος προσαρμόζουν τη στρατηγική τους στις μεταβολές του περιβάλλοντος (ξηρασία, καταπολέμηση -με ίδια μέσα- ασθενειών/παρασίτων/εντόμων, κ.α.).


Εξίσωση/σύγκριση της νοημοσύνης ανθρώπων και φυτών: ένα επίμαχο ζήτημα ερμηνείας και κατανόησης

Ο άνθρωπος μετράει την ευφυΐα του ιδίου αλλά και των ζώων (π.χ. δελφίνια, χιμπαντζήδες) με βάση την αντίδραση σε ένα ερέθισμα. Συνήθως το ερέθισμα γίνεται αντιληπτό μέσω του αισθητηρίου οργάνου της όρασης, και στη συνέχεια ερευνάται η αντίδραση. Προϋπόθεση δηλαδή είναι ο οργανισμός του οποίου εξετάζεται η ευφυΐα να διαθέτει μάτια να δει το ερέθισμα και να μπορεί να κινηθεί για να αντιδράσει σε αυτό.

Επιπλέον ο άνθρωπος και τα ζώα διαθέτουν εγκέφαλο, το μεγαλύτερο όργανο του νευρικού συστήματος. Μέσω των αισθήσεων οι νευρώνες του εγκεφάλου επεξεργάζονται πληροφορίες και ερεθίσματα από το περιβάλλον. Με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος και τα ζώα αντιλαμβάνονται, ελέγχουν και συντονίζουν τις μυικές κινήσεις όπως και τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες (μνήμη, μάθηση, συμπεριφορά).

Τα φυτά δεν έχουν μάτια για να αντιδράσουν σε ένα ερέθισμα. Ούτε λειτουργούν στον ίδιο ρυθμό με τον άνθρωπο. Τα φυτά δεν έχουν εγκέφαλο για να επεξεργαστούν πληροφορίες. Σε αυτή την περίπτωση πώς είναι δυνατόν να γίνεται λόγος για τη νοημοσύνη/ευφυΐα τους; Αν η επιστημονική κοινότητα θέτει το ίδιο ερώτημα για μονοκύτταρους οργανισμούς που ούτε αυτοί διαθέτουν εγκέφαλο, τότε τι ισχύει για τα φυτά που απαρτίζονται από δισεκατομμύρια κύτταρα;


Το “σκεπτόμενο κύτταρο”

Η Μπάρμπαρα ΜακΚλίντοκ, Αμερικανίδα βοτανολόγος και κυταρρογενετίστρια που τιμήθηκε το 1983 με το βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής, εισήγαγε την έννοια του “σκεπτόμενου κυττάρου“. Υποστηρίζει ότι το κύτταρο διαθέτει μια μορφή συνειδητότητας. Μέσω ηλεκτρικών και χημικών σημάτων συντελείται η ενδοεπικοινωνία των κυττάρων, επιτρέποντας στα φυτά να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται στις μεταβλητές του περιβάλλοντός τους, και να θυμούνται.

Έχει ανακαλυφθεί ότι τα φυτά αντιδρούν σε 16 διαφορετικά ερεθίσματα από το περιβάλλον τους:

Νερό, Φως, Βαρύτητα, Δομή του εδάφους, Ανταγωνισμό με γειτονικά φυτά, Φυτοφάγους οργανισμούς, Φυτικές ασθένειες, Αλληλοπάθεια, Αέρας, Αέρια, (έξι μακροθρεπτικά μεταλλικά στοιχεία) Άζωτο, Φώσφορος, Μαγνήσιο, Κάλιο, Θείο, Ασβέστιο (3).


(η συνέχεια στην επόμενη σελίδα)

1 σχόλιο

Αφήστε μια απάντηση

Please enter your comment!
Please enter your name here